“....blikvanger van vandaag: rijtuig ABD397 klaar na drie jaar lange restauratie...."

De donateursdag op zaterdag 27 september 2025

De jaarlijkse donateursbijeenkomst van de Stichting v/h Rotterdamse Tramweg Maatschappij vindt traditioneel plaats op de laatste zaterdag van de maand september; in 2025 was dat dus 27 september.

Vele donateurs (en bezoekers) weten inmiddels de weg naar het RTM-museum aan de parallelweg van de Brouwersdam (G.C. Schellingerweg 2, De Punt West) goed te vinden, op eigen gelegenheid of als extra service met de ingelegde museumbus. De bus, de RTM 107 “Grasklokje”, vertrok deze keer vanaf het metrostation Spijkenisse Centrum om 10:00 uur.

Rond 11:00 uur was het al aardig druk geworden op het remiseterrein en in het museumgebouw en uiteindelijk konden zo’n 186 donateurs verwelkomd worden. Bij het betreden van het museum viel al direct op, dat enkele collectiestukken verplaatst waren om een betere en meer logische doorloop te krijgen. Het rijtuig met paard staat nu naast de (replica van de) loods van Strijen en bus Atalanta staat meer op de voorgrond, met in de koersrol “Donateursdag”. Na de ontvangst met koffie of thee en appeltaartpunt (met naar keuze een flinke dot slagroom…) kon om 12:00 uur in de remiseloods de presentatie beginnen met een toespraak door voorzitter Laurens Pit en een beeldpresentatie met jaaroverzicht door Mark Grootendorst.

186 donateurs bezochten de speciaal voor hen georganiseerde dag.		Het volledig vernieuwde rijtuig ABD397 was de blikvanger van de dag.
Levensloop van het houten rijtuig 397 Het rijtuig werd in 1906 gebouwd door Allan & Co te Rotterdam (de Koninklijke Nederlandsche Fabrieken van Meubelen en Spoorwegmaterieel NV) en onder nummer 4 geleverd aan de Stoomtram Tiel-Buren-Culemborg (TBC). Wegens opheffing van deze tramlijn in 1918 werd het rijtuig, samen met 5 seriegenoten verkocht aan NV Rotterdamsche Tramweg Maatschappij (RTM). In 1919 werd het rijtuig bij de RTM in dienst genomen als AB4. Het werd bij de RTM echter vrij snel omgenummerd als RTM AB397. In 1924 en 1934 volgden nog enkele technische aanpassingen (verwarming door Rose-kachels en elektrische verlichting). Vanaf 1948 kreeg het rijtuig een postafdeling (P), later (1954) gebruikt als bagage-afdeling (D) door aanpassingen in het interieur. In de Zeeuwse periode van 1948 tot 1953 heeft het voornamelijk dienst gedaan op het eiland Schouwen-Duiveland als ABP397. In 1954 is de postafdeling door een interieurverbouwing vervallen door het sorteervak voor poststukken eruit te halen en een stalen hangkast te plaatsen en de kolenkachel te verwijderen. De ruimte diende toen als gecombineerde dienst/bagageafdeling, met de sorteertafel als bureau voor de conducteur en de stalen hangkast als bergruimte voor goederen van waarde en geldzakken van de conducteurs. Toen werd de rijtuigomschrijving veranderd in ABD, daarna werd het nog genummerd als BD omdat de 1e klas verviel. Het rijtuig heeft vanaf 1919 altijd voor de RTM gereden en uiteindelijk dienstgedaan tot aan de opheffing van de RTM-tramlijn in 1965/1966. De RTM ABD397 werd van sloop gered door de Tramweg Stichting in 1966 en verhuisde in 1989 mee van Hellevoetsluis naar de museumlocatie in Ouddorp waar het van 2021 tot 2025 volledig gerestaureerd werd. Vanwege het ijkpunt (1963/64) in de geschiedenis wordt het rijtuig bij het RTM-museum genummerd als ABD397, mede om de typisch 1e klas afdeling te behouden. De bagageafdeling is nog steeds als dienst/bagageafdeling aanwezig. Voor de meer technische details wordt verwezen naar de Nederlandse Museummaterieel Database (verwarmingsinstallatie, remwerkwijzigingen en meubilairaanpassingen), waar het rijtuig echter nog steeds als ABP wordt aangeduid, wat niet correct is. Bron: Archief RTM/Ouddorp.

Voorzitter Laurens Pit verwelkomde alle donateurs. Hij zei in zijn toespraak, dat er in het afgelopen jaar weer veel en belangrijk werk is verricht door de vrijwilligers, die hij daarvoor bedankte: “zonder hen rijdt er niks”.
Ook dit jaar waren er twee perioden van hitte en droogte, waarop we niet met stoomtractie hebben gereden vanwege brandgevaar, met name in het duingebied. Dat gaat steeds in goed overleg met de Veiligheidsregio. Dat houdt bezoekers niet tegen om de RTM te bezoeken. Het rijseizoen van 2025 was qua bezoekersaantallen weer een groot succes: we telden 18.000 bezoekers, wat nog steeds een stijgende trend is.

Het financieel jaarverslag 2024 ziet er gezond uit (voor een toelichting op de cijfers wordt verwezen naar het jaarverslag op de internet-site van de RTM-Ouddorp), opnieuw hebben enkele vrijwilligers hun stoom- of dieseltractie-diploma behaald (machinist of stoker), waardoor een jongere generatie de toekomst meer zekerheid en continuïteit biedt, wat ook geldt voor de opleidingen voor conducteur.

Het Sperwertramstel werd in dienst genomen en loc 56 kwam weer in dienst, na zijn eerdere revisie. Rijtuig ABD397 kwam na 3 jaren uit revisie; er staat een compleet vernieuwd rijtuig dat we vandaag kunnen presenteren.

Laurens geeft een korte schets van de ontwikkelingen na februari 1966, na de opheffing van de laatste twee lijnen van de RTM (Rotterdam - Hellevoetsluis en Oostvoorne). Met een voorzichtige poging om in Hellevoetsluis met een museum te beginnen (door de Tramweg Stichting, de voorganger van onze Stichting), de verhuizing naar Ouddorp in 1989, de gefaseerde bouw van de uitbreidingen van het museum aan de Brouwersdam zijn we volgend jaar aangekomen op ons 60-jarig bestaan. Dat gaan we ook vieren. En natuurlijk op de gedenkwaardige datum van 14 februari 1966, dan komt de herinnering aan de finale opheffing nadrukkelijk weer “tot leven”…. En misschien ligt er dan ook weer sneeuw als toen.

Tenslotte bedankte Laurens Pit alle trouwe donateurs en geldgevers. “We zijn een stabiele organisatie met een trouwe achterban en een gezonde financiële positie. “We zijn het enige rijdend railmuseum met het materieel en collectie van 1 vervoersbedrijf, de eilandentram van de RTM. Met onze hardwerkende vrijwilligers die zich belangeloos inzetten voor onze collectiestukken, het baanonderhoud, het museumgebouw, de exploitatie, machinisten, de stokers en conducteurs, de winkelverkoop, de vrijwilligers/-sters van de catering en alle denkbare klussen die gedaan moeten worden, zie ik de toekomst met vertrouwen tegemoet”, zegt Laurens.

Beeldpresentatie

De hoofdredacteur van de Tramkoerier, Mark Grootendorst èn in zijn hoedanigheid van conservator, doorliep met zijn gevoel voor humor hierna met een beeldpresentatie de hoogtepunten van het jaar en wat aan vernieuwingen, restauraties en de voortgang van diverse projecten bereikt is. Een kleine (niet volledige) opsomming van wat in 2025 is gerealiseerd aan de hand van de gepresenteerde dia’s; achter de schermen (en vaak niet zichtbaar….) wordt keihard gewerkt. In de Tramkoerier wordt regelmatig verslag gedaan van diverse projecten, maar samengevat worden enkele belangrijke hoogtepunten genoemd:

• Het baantracé in de lus door de duinen (De Punt West) kreeg een volledige opknapbeurt met vervanging van slechte dwarsliggers en verbetering van de spoorligging. Met het inmiddels professionele werkgereedschap (kraan op lorries, de bielzenlegger, kraagschroef- en stopmachines en andere hulpmiddelen en inzet van de M67 (die ook al hielp bij het opbreken van de RTM-baan in 1966 en nu van dienst was bij het nieuwe baanonderhoud) kon het omvangrijke werk goed en tijdig uitgevoerd worden.
• Rijtuig ABD397 werd opgeleverd na een 3 jaar lange restauratie. Het rijtuig stond buiten in de zon te blinken en werd ook op deze donateursdag ingezet. Er hebben vele vrijwilligers aan dit rijtuig gewerkt waarvan Mark er één wil noemen: de in juli 2023 te vroeg overleden Eric van der Reiden heeft als meesterschilder veel tijd en deskundigheid aan dit rijtuig besteed met het conserveren, beitsen en schilderen, aflakken en hij mocht het eindresultaat helaas niet meer meemaken.
• In het museum zijn enkele collectiestukken verplaatst om een betere doorloop te verkrijgen. Er is een papieren plattegrond gemaakt als flyer die bezoekers begeleidt als gids langs de collectie.
• De samenwerking met de Christelijke Scholengemeenschap “Prins Maurits” in Middelharnis heeft zich voorgezet; de leerlingen worden betrokken bij het uitwerken van ideeën voor interactieve projecten. Saillant detail: de school staat op de plek vlak voor waar ooit eens het stationsgebouw stond….
• Motorwagen MD1805 ondergaat een totale revisie en is daardoor ook vandaag niet beschikbaar voor de dienst. Gelukkig is er passende vervanging.
• Het veerbootje Anna Jacoba kreeg een opknapbeurt (omdat er toch lekkages waren ontstaan) en kwam tijdig voor het seizoen weer in de vaart; verslag hiervan in de Tramkoerier van deze herfst.
• Op de verdiepingsvloer (entresol) kon de uitgebreide en permanente RTM-tentoonstelling bekeken worden, compleet met de thema-tentoonstelling over RTM-architectuur. De LGB-baan kreeg nog wat afwerkingen en met de rode knop is het tramverkeer in beweging te zetten. Station Blaaksche Dijk is prominent aanwezig, maar ook de eenvoudige nissenhut van Biert als onderkomen voor de reiziger.

De trams van vandaag

In de middag waren diverse trams ingezet, die rond 13:20 uur vertrokken uit de Remise. Het Sperwertramstel pendelde naar/van Port Zélande. Er waren diverse overstapmogelijkheden wat voor de donateurs gevarieerde ritten mogelijk maakten; zie tabel dienstregeling hieronder.

• Het Sperwertramstel reed de trams 21/22 en 23/24 van spoor 7 (geen perronspoor vanwege de instaphoogte) naar/van Port Zélande.
• Stoomloc 56 reed de trams 13/14 met houten rijtuigstam naar/van West Repart/Dolfijn.
• De MABD 1602 reed de trams 25/26 met de rijtuigen 397 + 396 naar/van Middelplaat Haven.
• De MABD 1804 reed de trams 31/32 met stalen rijtuigen 1513 + 1515 + 1631 naar/van West Repart/Dolfijn en later de trams 15/16 als dagafsluiting met de gecombineerde rijtuigstammen 397 + 396 en 1517 + 1631 naar/van West Repart/Dolfijn.
• De M67 verzorgde alle rangeerwerkzaamheden.
  

In totaal hebben er dus 12 ritnummers gereden en waren in totaal vijf verschillende tractievoertuigen actief.

Wie het een beetje slim aanpakte kon met uit- en overstappen onderweg op andere trams overal fraaie foto’s maken, ook “langs de lijn”.
Met de terugkeer rond 16:31 uur van tram 16 kwam aan deze donateursdag een einde. Op het remiseterrein kon nog wat nagenoten worden van het nodige rangeerwerk, de winkel of de LGB-miniatuur baan bezoeken of nog de dorstige en hongerige magen vullen in het sfeervolle restaurant.

Opnieuw kon een droge en zonnige dag bij de RTM in de boeken bij geschreven worden. Zelfs de paar overdrijvende wolken waren welkom bij het tegenlicht fotograferen.

Hieronder de dienstregeling van de trams en een impressie van de dag in foto's.

Figuranten van de kledinggroep ‘Ontspoord’ met klederdrachten ’anno toen’ uit Goes (ook op meerdere rijdagen van de SGB aanwezig) waren te gast op deze donateursdag van de RTM; het beeld maakt de nostalgische entourage compleet.
		← De bestuurdersplek van het Sperwerstel, kort voor vertrek tram 21 uit de renisie, v: 13:20. ↑ Het Spertramstel keerde in Port Zélande op het perron-kopspoor. Het tramstel bestaat uit 3 eenheden: in het midden het motorrijtuig (diesel voor motorgenerator) MBD1700 en aan weerszijden daarvan de gekoppelde stuurrijtuigen EB1701 en EB1702. Op deze dag reeds het stel met rijrtuig EB 1701 voorop bij vertrek uit de remise.
Port Zélande. Deze uitkijktoren wordt tegenwoordig geëxploiteerd en beheerd (als natuur-belevingscentrum) door PIXLife Nature Xperience en biedt een fraai uitzicht op de Noordzee, het Grevelingenmeer, de Brouwersdam en de RTM-baan.		Aankomst van tram 13 in West Repart (a: 13:58). De loc rijdt hier om voor de terugrit.
↑ → Eindpunt West Repart.
↑ → Kruising van trams 32 (rechts) en tram 23 (links) te Port Zélande.
Ondertussen op het Grevelingenmeer. Het gebied staat bekend om zijn watersport en is ook in de zomer en in weekenden een toeristische trekpleister.
In december 1963 kwam het Sperwertramstel in dienst bij de RTM, nog geen 2 jaar later, op 6 november 1965, reed het stel zijn laatste rit tussen Rotterdam Rosestraat en Spijkenisse. Na de opheffing van het RTM-tramnet is het Sperwerstel verkocht aan de Zillertal Bahn (ZB) in Oostenrijk. Hier werd het stel omgespoord tot 760 mm en kwam in dienst als VT1. In 1994 dreigde buitendienststelling bij de ZB, in Nederland is toen een stichting opgericht met als doel het terug halen van het Sperwertramstel naar Nederland. In 1999 kon de koop worden beklonken, waarna het stel bij de Stichting v/h Rotterdamsche Tramweg-Maatschappij (S. v/h RTM) kon worden ondergebracht. Bij het RTM-museum is begonnen met het rijvaardig maken van het tramstel. De draaistellen moesten weer worden omgespoord van 760 mm naar 1067 mm. De Essener Verkehrs AG heeft de draaistellen van de Düwagwagens (EB1701 en EB1702) gereviseerd en omgespoord. De draaistellen van de MBD1700 zijn in eigen beheer door het museum onder handen genomen. Na totale revisie kon in augustus 2001 begonnen worden aan de proefritten. In 2002 is het Sperwertramstel weer in dienst genomen, waarna in de periode 2002 - 2003 het stel weer in de RTM-kleuren geschilderd is. Na het overschilderen kon worden begonnen aan het interieur. Bron: Nederlandse Museummaterieel Data Base
Het Sperwertramstel bij de RTM/Ouddorp als collectiestuk na de repatriëring uit Oostenrijk. 18 september 1999: overdracht Zillertalbahn aan RTM Ouddorp (eigenlijk Sperwerstichting) en de afscheidsrit. 6 oktober tot 8 oktober 1999: transport naar Ouddorp. Plaatsing op nooddraaistellen. Start ombouw draaistellen naar 1067mm. 30 augustus 2001: eerste rit op eigen kracht, nog in de oude Zillertalbahnkleuren. Juni 2003: afronding schilderwerkzaamheden. Oude kleuren met vogelafbeelding! Afronding revisie passagiersgedeelte MBD17.00 (generatorwagen). Regelmatige ritten in de zomerperioden. 2008: niet meer ingezet wegens defecten in het elektrisch systeem. 2010: start totale revisie (motor, pneumatisch systeem en elektra). Herfst 2018: eerste proefritten, verder met de rest van de revisie (o.a. de ramen). 2023: regelmatige proefritten na voltooiing motorrevisie, herstel elektra en pneumatiek. 2024: start commerciële exploitatie. Bron: Archief RTM/Ouddorp
Fragment van de LGB-baan op de verdieping van het museum. Aan enkele details wordt nog gewerkt.